Damat Ferit Paşa Kimdir? Neden Sevilmedi?

Damat Ferit Paşa Kimdir? Neden Sevilmedi?

Gönderdiğiniz linkteki, Can Osman Aksoy'un hazırladığı "Ortak Nefret | Damat Ferit Paşa Kimdi? Neden Sevilmedi?" belgeselinin kronolojik anlatım metni şu

 Damat Ferit Paşa Kimdi? Neden Hain İlan Edildi
Kendisini 5 kez sadrazamlık makamına getiren Sultan Vahdettin’e göre "dünyadaki üç melundan biri",  Millî Mücadele'nin lideri Mustafa Kemal Paşa’ya göre ise "âciz, haysiyetsiz ve korkak" olarak tanımlanan  Damat Ferit Paşa, yakın tarihin en çok tartışılan ve nefret edilen figürlerinden biridir.  
1.İlk Yılları, Eğitimi ve Saraya Damat Oluşu
Doğumu ve Eğitimi: 1853 yılında İstanbul’da doğan Mehmet Ferit, babasının Şura-i Devlet (Danıştay) azası olması sayesinde iyi bir eğitim aldı.   Paris, Berlin, Petersburg ve Londra elçiliklerinde memur olarak çalıştı.  
Evliliği: 30’lu yaşlarının başında, Sultan Abdülhamid’in kız kardeşi dul Mediha Sultan ile evlenerek sarayın damatlarından biri oldu. 
•Sarayla Yaşadığı Küskünlük: Saraya damat oluşuna güvenerek Londra’ya elçi olarak atanmak istedi. Ancak Sultan II. Abdülhamid, "Siyasi konularda bilgisi ve deneyimi olmayanlar buraya atanamaz" diyerek bu talebi reddetti. Bu yanıt üzerine Ferit Bey saraya küstü; resmi törenlere katılmayı bırakıp Baltalimanı’ndaki yalısına çekildi.
2. Baltalimanı Yalısı ve İngiliz Hayranlığı
•Batı Tarzı Yaşam: Baltalimanı'ndaki yalıyı adeta bir saray protokolüne göre yönetti Eşiyle birlikte batı usulü davetler veriyor, smokin ve dekolte elbiselerle elçileri ağırlıyordu. Konuklarına sürekli Yunan mitolojisinden bahsediyor, kendisini ve ailesini bir İngiliz asilzadesi gibi tanıtıyordu 
Siyasete Dönüş ve İttihatçı Düşmanlığı: II. Meşrutiyet’in ilanıyla Ayan Meclisi’ne seçilerek siyasete döndü.İttihatçılara yakınlaşmaya çalışsa da karşılık bulamadı Bunun üzerine İttihat ve Terakki’nin tam karşısında yer alan Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın kuruluşunda yer alıp genel başkanlığa yükseldi ve İttihatçıların azılı düşmanı oldu. ….
3. Sadrazamlık Dönemi ve İngiliz Mandası Politikası
•Kırılma Anı (Vahdettin'in Tahta Geçişi): Eşinin kardeşi Sultan Vahdettin tahta geçince, Damat Ferit için sadrazamlık yolu açıldı. Vahdettin de İttihatçılardan nefret ediyor ve kurtuluşun İngiliz siyasetinde olduğunu düşünüyordu. İngilizlerin de desteğiyle eniştesini sadrazam yaptı 
•Teslimiyet Politikası: Damat Ferit, "İngilizlere teslim olursak en az zararla kurtuluruz" mantığını güdüyordu İngiliz yetkililerine açıkça, "Padişahım ve benim yegane ümidimiz Allah'tan sonra İngiltere'dir" diyerek açık bir mandacılık yürütüyordu 
•İngilizlerin Gözündeki Durum: Dönemin İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Webb, yazdığı mektuplarda hükümeti nasıl kukla gibi yönettiklerini anlatırken, Damat Ferit’in her valinin yanına bir İngiliz danışman atamak isteyecek kadar ileri gittiğini ve kendilerini bile mahcup ettiğini belirtiyordu. 
Divan-ı Harb-i Örfî ve Tutuklamalar: Göreve gelir gelmez İttihatçı avına çıktı. İngilizlerle ortak listeler hazırlayıp tutuklamalar başlattı. Yalancı şahitlerle Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’i idam ettirdi. Daha sonra bu tutuklama listelerine "Kuvâ-yi Milliyeciler" ve "Kemalciler" de dahil edildi; 800'den fazla kişiye cezalar yağdırıldı. 
4. Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya Gönderilmesi ve İsyan
•Samsun Görevi: Karadeniz’de Rum çeteleri ile Türk halkı arasındaki çatışmalar işgal için bahane edilince, saray ve hükümet, bölgedeki olayları bastırması için (ve İstanbul'da bulunmasından rahatsız oldukları için) Mustafa Kemal Paşa'yı 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirdi. 
•Şüphe ve Kuşun Uçuşu: Yola çıkmadan önce Damat Ferit ile görüşen Mustafa Kemal, sadrazamın şüpheci sorularını geçiştirerek 19 Mayıs'ta Samsun'a çıktı Mustafa Kemal'in Anadolu'da bir direniş başlatması üzerine İngilizlerin baskısıyla Damat Ferit, onu "kanun kaçağı" ilan etmek için büyük uğraş verdi Gazetecilere ise bu hareketi "çabuk parlayıp sönecek önemsiz bir yangın ve İttihatçı ayaklanması" olarak nitelendirdi 
Ali Galip Olayı ve İlk Çöküş: Sivas Kongresi’ni engellemek ve Mustafa Kemal'i tutuklatmak için Elazığ Valisi Ali Galip'i görevlendirdi Ancak ordu Mustafa Kemal’in yanında yer alınca bu plan patladı, Damat Ferit'in imajı feci şekilde çizildi ve istifa etmek zorunda kaldı (Yerine Ali Rıza Paşa geldi) 
5. İkinci Sadrazamlığı, İç Savaş ve Sevr Süreci
•İstanbul'un İşgali ve Geri Dönüş: 16 Mart 1920'de İngilizler İstanbul'u resmen işgal edince, en güvendikleri isim olan Damat Ferit’i yeniden sadrazamlığa getirttiler (Bu ikinci dönemi çok daha acımasız oldu.
•İhanet Fetvaları: Kabinesindeki Adliye Nazırı Ali Rüştü, "Yunan ordusu Mustafa Kemal’e ceza veriyor, bu ordu bizim ordumuzdur, başarısı için dua edin" derken; Şeyhülislam Dürrizade ise Millî Mücadelecilerin katlinin dinen vacip olduğunu söyleyen ölüm fetvalarını imzaladı. Mustafa Kemal ve arkadaşları hakkında idam kararları çıkarıldı. 
•Kuvâ-yi İnzibatiye (Hilafet Ordusu): Ankara'daki direnişi kırmak için finansmanı İngilizler tarafından sağlanan, paralı askerlerden oluşan Kuvâ-yi İnzibatiye ordusunu kurarak ülkeyi iç savaşa sürükledi. Bu ordu ilk başta katliamlar yapsa da Millî Mücadele güçleri tarafından kısa sürede bozguna uğratıldı. 
•Sevr Anlaşması (10 Ağustos 1920): Damat Ferit, çok güvendiği İngilizlerin Osmanlı'yı tamamen parçalayan Sevr şartlarını hafifletmek için Avrupa'ya gitti ancak ağır bir diplomatik başarısızlıkla döndü. Saltanat Şurası’nda "bu acı teklifi kabul etmeliyiz" diyenlerin baskısıyla Sevr imzalandı. Bunun üzerine Ankara İstiklal Mahkemesi, Damat Ferit hakkında gıyaben idam kararı verdi.
6. Yolun Sonu ve Kaçış
•Gözden Çıkarılması: Ankara hükümetinin güçlenmesi ve düzenli ordunun başarıları üzerine İngilizler politika değiştirerek Ankara ile masaya oturmaya karar verdi. Bu aşamada artık Damat Ferit gibi bir "kuklaya" ihtiyaçları kalmamıştı; 17 Ekim 1920’de görevden 
•Yurttan Kaçışı: Büyük Taarruz kazanılıp millî zafer ilan edilince, Damat Ferit için çember daraldı İşbirlikçi bakanlardan Ali Kemal'in linç edilmesinin ardından sıranın kendisine geleceğini anlayarak, bir İngiliz gemisine binip ailesiyle birlikte Fransa’nın Nice (Nis) şehrine kaçtı). 
•  Eniştesinin kaçtığını duyan Sultan Vahdettin'in sinir krizleri geçirdiği söylenir 
•Ölümü: Hayatı boyunca kurtuluşun İngiliz mandasında olduğuna inanan ve her seferinde İngilizler tarafından basamak olarak kullanılan Damat Ferit Paşa, Türk ordusunun İstanbul’u tamamen teslim aldığı gün olan 6 Ekim 1923 tarihinde Nice'te hayatını kaybetti.*1 

•Hazırlayan: Can Osman Aksoy
Editör: Ali Vedat Akbulak
Bu belgeselin hazırlanmasında yapay zekâdan yararlanılmıştır. 

 

Kaynak: 

DAMAD FERİD PAŞA - TDV İslâm Ansiklopedisi

Atatürk Ansiklopedisi: Atatürk Ansiklopedisi

*1: Damat Ferit Paşa, Sevr Antlaşması'nı imzalaması ve Millî Mücadele karşıtı faaliyetleri nedeniyle Ankara İstiklal Mahkemesi tarafından gıyabında idama mahkûm edilmiş ve Yüzellilikler listesine alınmış tarihsel bir figürdür. İngiliz mandacılığını savunan ve Kuvâ-yi Milliye'ye karşı İngiliz destekli isyanları kışkırtan Ferit Paşa'nın "İngiliz iş birlikçisi" olduğu bilgisi, akademik kaynaklar ve dönemin belgeleriyle örtüşmektedir.


 

Google+ WhatsApp