Suriye Uyruklu ABD vatandaşı Mustafa Akkad, Çağrı Filimi ile Batı Dünyası'na İslamiyet'i tanıttı.

Çağrı (The Message) Filmi İnceleme Dosyası

Çağrı (The Message) filminin yönetmeni Mustafa Akkad’dır. Halep doğumlu Suriyeli-Amerikalı yönetmen, 1976 yılında tamamlanan bu başyapıtla sinema tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır.

Aşağıda, filmin yapım gerekçeleri, çekim sürecinde karşılaşılan olağanüstü zorluklar ve küresel gösterim ağına dair detaylı bir doküman yer almaktadır.

1. Mustafa Akkad Bu Filmin Yönetmenliğini Neden Üstlendi?

Mustafa Akkad, Hollywood'da eğitim almış ve batı sinema endüstrisini yakından tanıyan bir yönetmendi. Bu filmi yapmasındaki temel motivasyonlar şunlardı:

• Batıdaki İslamofobi ile Mücadele: Akkad, batı dünyasının İslamiyet’e ve Müslümanlara karşı olan derin ön yargılarını, yanlış bilgilendirmelerini ve klişelerini yıkmak istiyordu.
• Kültürel Bir Köprü Kurma: Batı dünyasında büyüyen kendi çocuklarına ve tüm batılılara, İslam'ın doğuşunu ve gerçek mesajını sinemanın evrensel diliyle anlatmayı bir borç bildi.
• Doğu-Batı Sentezi: İslam tarihini hem Doğu hem Batı dünyasının aynı anda anlayabileceği, Hollywood standartlarında devasa bir prodüksiyonla beyaz perdeye taşımayı amaçladı.

2. Filmi Oluştururken Karşılaşılan Zorluklar

Çağrı, sinema tarihinin yapım aşaması en sancılı ve en çok engellenen filmlerinden biridir. Çekimler sırasında şu olağanüstü zorluklarla karşılaşılmıştır:

• Dini Hassasiyetler ve Onay Süreci: Akkad, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) yüzünün gösterilmeyeceği ve sesinin duyurulmayacağı bir teknik geliştirdi. Buna rağmen Mısır'daki El-Ezher Üniversitesi başlangıçta senaryoyu onaylasa da, Suudi Arabistan merkezli Dünya İslam Birliği filme şiddetle karşı çıktı.
• Mali Kriz ve Suudi Arabistan'ın Baskısı: Filmin finansmanı başlangıçta Fas Kralı II. Hasan, Kuveyt ve Libya tarafından sağlanıyordu. Ancak Suudi Arabistan'ın baskısı üzerine Fas hükümeti çekimleri durdurdu ve ekibi ülkeden sınır dışı etti. Film yarıda kaldı ve set ekibi aylarca otellerde mahsur kaldı.
• Kaddafi'nin Sponsorluğu: Tam film iptal olmak üzereyken Mustafa Akkad, Libya lideri Muammer Kaddafi ile görüştü. Kaddafi, filmin kalan tüm bütçesini üstlendi ve çekimlerin Libya çöllerinde devam etmesini sağladı.
• İki Farklı Film Çekme Zorunluluğu: Akkad, filmi hem Batı hem Doğu dünyasına sevdirmek için aynı sahneleri iki farklı oyuncu kadrosuyla çekti. İngilizce versiyonunda (Anthony Quinn başrolde) ve Arapça versiyonunda (Al-Risalah adıyla, Abdullah Gaith başrolde) sahneler ardı ardına iki kez çekildi. Bu durum maliyeti ve çekim süresini ikiye katladı.
• Çöl Şartları: Libya çöllerindeki aşırı sıcaklar, fırtınalar ve teknik imkansızlıklar set ekibini fiziksel olarak çok zorladı. Mekke şehrinin devasa bir kopyası sıfırdan çölün ortasına inşa edildi.

3. Hazırlanan Film Nerelerde İzlendi ve Nasıl Yankı Buldu?

Filmin gösterim süreci de en az çekimleri kadar olaylı ve küresel çapta geniş yankı uyandıran bir serüvene dönüştü:

• Orta Doğu ve İslam Dünyası: Filmin Arapça versiyonu tüm Arap dünyasında, İran'da ve diğer Müslüman ülkelerde kapalı gişe oynadı. Türkiye'de de gösterime girdiği dönemde sinema salonları önünde tarihi kuyruklar oluştu ve film nesiller boyu her Ramazan ayının vazgeçilmezi haline geldi.
• Batı Dünyası (ABD ve Avrupa): İngilizce versiyonu Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere başta olmak üzere tüm Avrupa'da vizyona girdi. Anthony Quinn'in muazzam Hz. Hamza performansı sayesinde batılı izleyiciler ve sinema eleştirmenleri filme büyük saygı gösterdi.
• 1977 Washington Rehin Alma Olayı: Film ABD'de vizyona gireceği sırada, "Hanafi Hareketi" adlı radikal bir grup, filmde Hz. Muhammed'in yüzünün gösterildiğine dair asılsız bir dedikodu üzerine Washington'da üç binayı basıp insanları rehin aldı. Mustafa Akkad, sinema salonlarında filmi bu gruba izleterek iddiaların yalan olduğunu kanıtladı ve ancak ondan sonra kriz çözülüp gösterimlere devam edilebildi.}
• Oskar Adaylığı: Filmin müziklerini yapan efsanevi besteci Maurice Jarre, Çağrı için hazırladığı ikonik müziklerle En İyi Özgün Müzik dalında Akademi (Oscar) Ödülü'ne aday gösterildi.

Film, vizyona girdiği andan itibaren televizyon kanalları, kültürel etkinlikler, okullar ve uluslararası festivaller aracılığıyla dünyanın hemen her ülkesinde milyonlarca insana ulaştı. Günümüzde bile İslamiyet'i en doğru ve estetik şekilde anlatan sinema eseri olarak kabul edilmektedir.

Filmin yapım sürecindeki Arapça ve İngilizce oyuncu kadrosunun karşılaştırmalı detayları veya Mustafa Akkad'ın çektiği diğer tarihi epik film (Ömer Muhtar) hakkında ek bilgiler hazırlamamı ister misiniz?

1. Çağrı Filminin Çift Kadro Mucizesi (Karşılaştırmalı Detaylar)

Mustafa Akkad, projenin en başından itibaren filmi hem Doğu hem de Batı dünyasına kabul ettirmek için "Aynı sette, aynı sahneleri, iki farklı dilde ve iki farklı oyuncu kadrosuyla" çekme kararı aldı. Bir sahne önce İngilizce kadroyla çekiliyor, hemen ardından kamera açıları değiştirilmeden aynı sahne Arapça kadroyla tekrarlanıyordu.

Bu iki kadronun öne çıkan başrol eşleşmeleri şu şekildedir:

• Hz. Hamza Rolü:
  • İngilizce Kadro: Hollywood'un efsanevi aktörü, Oscar ödüllü Anthony Quinn. (Quinn'in bu rolü kabul etmesi filme küresel bir saygınlık kazandırmıştır.)
  • Arapça Kadro: Mısır sinemasının en büyük trajedya oyuncularından biri kabul edilen Abdullah Gaith. (Anthony Quinn, sette Gaith'i izledikten sonra "Eğer o benden önce oynasaydı, ben bu rolü kesinlikle onun kadar iyi oynayamazdım" diyerek Gaith'in oyunculuğuna hayranlığını dile getirmiştir.)
• Hind bint Utbe Rolü (Ebu Süfyan'ın Eşi):
  • İngilizce Kadro: Yunan asıllı dünyaca ünlü aktris Irene Papas.
  • Arapça Kadro: Arap dünyasının "Sinema Divası" olarak bilinen Mısırlı oyuncu Muna Vasıf.
• Ebu Süfyan Rolü:
  • İngilizce Kadro: İngiliz aktör Michael Ansara.
  • Arapça Kadro: Lübnanlı usta oyuncu Hamdi Geys.

Bu yöntem film bütçesini ve çekim süresini iki katına çıkarsa da, her iki kültürün de karakterlerle kendi dilinde bağ kurmasını sağlayarak filmi küresel bir başarıya ulaştırdı.

2. Mustafa Akkad’ın İkinci Büyük Başyapıtı: Çöl Aslanı Ömer Muhtar (1981)

Çağrı filminin yakaladığı muazzam başarı ve Libya lideri Kaddafi ile kurulan iyi ilişkiler, Mustafa Akkad'ın sinema tarihine ikinci bir epik film daha kazandırmasını sağladı: Çöl Aslanı (Lion of the Desert).

• Filmin Konusu: 1911-1931 yılları arasında, Libya'yı işgal eden faşist İtalyan ordusuna ve diktatör Benito Mussolini'ye karşı destansı bir gerilla savaşı yürüten 70 yaşındaki Kur'an öğretmeni Ömer Muhtar'ın gerçek hayat hikayesini anlatır.
• Yeniden Anthony Quinn: Mustafa Akkad, Ömer Muhtar rolü için yine Anthony Quinn ile çalıştı. Quinn, fiziksel olarak Ömer Muhtar'a o kadar çok benzedi ve rolü o kadar içselleştirdi ki, Libya halkı ünlü aktörü çölde gördüğünde gözyaşlarını tutamamıştır.
• Devasa Kadro: Filmde İtalyan General Rodolfo Graziani'yi efsane aktör Oliver Reed, diktatör Mussolini'yi ise Oscar ödüllü Rod Steiger canlandırdı.
• İtalya'da Yasaklanması: Film, İtalyan ordusunun Libya'da işlediği savaş suçlarını, toplama kamplarını ve halka yapılan zulmü sansürsüzce gösterdiği için 1982 yılında İtalya'da tamamen yasaklandı. Film, İtalya televizyonlarında ancak 2009 yılında yayınlanabildi.
• Sinematografik Güç: Çağrı filmindeki manevi derinliğin aksine, Ömer Muhtar filmi antik ve modern savaş taktiklerini, çöl lojistiğini ve tanklara karşı atlı birliklerin mücadelesini Hollywood tarihinin en gerçekçi savaş sahneleriyle beyaz perdeye taşımıştır.

Mustafa Akkad, bu iki dev yapımla İslam ve Doğu tarihini Batı'ya en doğru şekilde anlatan vizyoner bir sinemacı olarak tarihe geçti. Maalesef usta yönetmen, 2005 yılında Ürdün'ün Amman kentinde kaldığı otele El-Kaide tarafından düzenlenen bombalı bir terör saldırısında kızıyla birlikte hayatını kaybetti.

Mustafa Akkad'ın gerçekleştirmeyi çok istediği ancak ömrünün yetmediği "İstanbul'un Fethi ve Fatih Sultan Mehmet" film projesinin detaylarını veya Çağrı filminin ikonik müziklerinin yapım sürecini incelemek ister misiniz?